YAZARLAR-AHMET CAN URGANCI
& NİHAN PANCAR

TARİH TEKERRÜRDEN İBARETTİR!

Topraklarının tamamına yakını aktif fay hatları üzerinde olan Türkiye, kıtasal hareketliliğin fazla olmasından dolayı depremle birçok defa karşı karşıya kalmıştır. Türkiye Kuzey Anadolu fay hattı, Doğu Anadolu fay hattı ve Batı Anadolu fay hattı olmak üzere 3 büyük fay hattının üzerinde konumlanmaktadır. Japonya’dan Amerika Birleşik Devletleri’ne kadar uzanan ülkemizdeki en aktif ve tehlikeli fay hattı Kuzey Anadolu fay hattıdır. Bu yazımızda Türkiye’nin ve dünyanın en önemli kentlerinden olan İstanbul’da neden bir deprem beklendiğini ve gerçekleşmesi beklenen depremin senaryosunu inceleyeceğiz.

Neden Türkiye ‘deki her depremde gözler İstanbul’a çevriliyor!
Türkiye, Avrasya levhası ile Arabistan levhası arasında sıkışmış vaziyette bulunmaktadır. Arabistan levhasının Avrasya levhasını kuzey yönünde ittirmesi ve Avrasya levhasının sabit olması üzerine Anadolu levhası (Türkiye) her yıl 2 cm kadar batıya hareket etmektedir (Kaya & Evrim Ağacı, 2021). Tüm bu hareketler Kuzey Anadolu fay hattı boyunca birçok deprem yaşanmasına neden olmuştur.

Kuzey Anadolu Fay Hattını Biraz İnceleyelim.

Kuzey Anadolu fay hattının deprem tarihini incelemek, İstanbul’da neden bir depremin beklendiğini net bir şekilde gözler önüne serecektir. Kuzey Anadolu fayı tek bir kayma düzlemi olmayıp, birçok segmentten oluşan bir fay alanıdır. Fay hattındaki bu segmentlerin kırılma sırasına, zamanına ve güncel dinamiklerine bakarak bir sonraki kırılma segmenti tahmin edilebilir. Kırılmalar belli bir kronolojide ve coğrafi yönelimde meydana gelirse buna deprem fırtınası denir ki Türkiye üzerinde bulunan Kuzey Anadolu fay hattında meydana gelen de budur. İstanbul’da olası bir depremin beklenme sebebi ise Kuzey Anadolu fay hattı boyunca 82 yıl içerisinde yaşanan deprem fırtınasıdır.

Yani hattın bir ucunda (Erzincan 1939) deprem meydana gelir ve bu enerji onu takip eden segmente iletilir(Niksar 1942) ve bu şekilde enerjinin tümüne yakını doğudan bir sonraki batı segmentine aktarılır (Tosya-Ladik 1943, Bolu-Gerede 1944, Bolu-Abant 1957, Adapazarı 1967). Kuzey Anadolu fay hattı üzerinde de enerji aktarımı son 80 yıldır bu şekilde devam etmektedir. En son yaşadığımız 1999 İzmit Depremi tüm enerjisini bir sonraki segment olan Marmara Denizi segmentine aktarmıştır. Marmara Denizi segmentinde en son görülen deprem 1766 yılında yaşanan ve 255 yıldır sessizliğini koruyan, fakat 82 yıldır doğudan batıya hareket eden deprem fırtınasının uyarısı altında kalan bir segmenttir.
Deprem senaryosuna geçmeden önce İstanbul’da meydana gelen depremlerden bahsetmek şarttır…